Maandagochtend. Koffie. Je collega van finance laat ChatGPT even snel een contract samenvatten. Klantnaam erin, bedragen erin, alles erin. Niemand die het ziet. Niemand die het weet.
Herkenbaar? Dan is dit stuk voor jou. Want sinds 2 februari 2025 is AI-geletterdheid geen leuk extraatje meer. Het staat in de wet. En sinds 2 augustus 2026 kijkt er ook echt een toezichthouder mee.
Het goede nieuws: dit is geen zoveelste compliance-klus. Het is de mooiste uitnodiging die je organisatie in jaren heeft gekregen. Ik leg je uit waarom.
Wat is AI-geletterdheid eigenlijk?
AI-geletterdheid betekent dat de mensen in je organisatie genoeg weten, kunnen en begrijpen om AI verantwoord te gebruiken. Niet alleen technisch, maar ook praktisch, sociaal en ethisch. Wat kan dit systeem? Waar gaat het mis? En wie besluit er uiteindelijk?
Vergelijk het met autorijden. Je hoeft geen motor te kunnen bouwen om veilig te rijden. Maar je moet wel weten wat de rem doet, wanneer je extra moet opletten en dat jij aan het stuur zit als het misgaat. AI-geletterdheid is je rijbewijs voor AI. En nee, dat rijbewijs haal je niet met één e-learning van twintig minuten op vrijdagmiddag.
Wat vraagt de AI Act nu van je organisatie?
Artikel 4 van de Europese AI-verordening, de AI Act, zegt dat organisaties die AI-systemen aanbieden of gebruiken maatregelen moeten nemen om de AI-geletterdheid van hun mensen te ondersteunen. Dat geldt dus ook als je "alleen maar" Copilot, ChatGPT of een AI-functie in je HR-software gebruikt.
Deze zomer is die regel herschreven. Met de zogeheten AI-omnibus, Verordening (EU) 2026/1744, die in juli 2026 in werking trad, heeft Europa artikel 4 eenvoudiger gemaakt. Drie dingen moet je weten.
Het blijft een verplichting
Je moet als organisatie maatregelen nemen. Wie met AI werkt, moet daarop worden voorbereid, afgestemd op zijn kennis, ervaring en de situatie waarin het systeem wordt gebruikt. Ook de mensen op wie de AI wordt toegepast, zoals je klanten of sollicitanten, tellen mee in die afweging.
Er is geen vast niveau meer
De wet eist niet meer dat iedere medewerker een bepaald niveau haalt. Geen examen, geen diploma, geen certificaat om in te lijsten. Het is een inspanningsverplichting. Europa en de lidstaten moeten organisaties, en zeker het mkb, daarbij helpen met praktijkvoorbeelden.
Het toezicht is begonnen
Sinds 2 augustus 2026 houden nationale toezichthouders toezicht op deze regel. In Nederland is de Autoriteit Persoonsgegevens de coördinerende toezichthouder op AI en algoritmes, en die heeft al twee handreikingen gepubliceerd. Gebruik je AI met een hoog risico, bijvoorbeeld bij werving en selectie? Dan komen er vanaf 2 december 2027 nog extra eisen bij, zoals mensen die echt getraind zijn om toezicht te houden op wat het systeem doet.
De valkuil: een vinkje zetten
Nu komt het. Omdat er geen vast niveau meer is, gaan veel organisaties denken: mooi, e-learning erin, vinkje erachter, klaar. Snap ik. Maar dan mis je de boot. He-le-maal.
Want AI-geletterdheid gaat niet over regels, maar over regie. Die zin mag je van mij op een tegeltje zetten. De vraag is niet of je medewerkers kunnen uitleggen wat een taalmodel is. De vraag is of ze durven te zeggen: "Dit antwoord klopt niet, ik check het even." Of ze snappen dat AI het tikwerk mag doen, maar dat het denkwerk bij hen blijft.
Ik zie het in zalen door heel Europa. Mensen zijn niet bang voor AI omdat ze er te veel van weten. Ze zijn bang omdat ze er te weinig van weten. En wie onzeker is, gaat óf stiekem experimenteren óf helemaal niets doen. Allebei hartstikke onhandig.
Zo maak je er iets tofs van, in vier stappen
De Autoriteit Persoonsgegevens adviseert een meerjarige aanpak in vier stappen. Die vind ik eerlijk gezegd prima, zolang je hem menselijk invult.
1. Breng in kaart wie wat gebruikt
Welke AI-tools draaien er al? Officieel én onofficieel. Die tweede lijst is altijd langer. Ik spreek uit ervaring: mijn eigen lijstje met tools die ik "even aan het testen ben" is ook verdacht lang. Kijk per afdeling wie ermee werkt en wat er op het spel staat.
2. Bepaal per rol wat nodig is
Een recruiter die AI gebruikt om cv's te sorteren heeft andere kennis nodig dan een marketeer die er LinkedIn-posts mee schrijft. En je directie? Die moet vooral snappen waar het naartoe gaat, zodat ze de juiste keuzes maakt.
3. Leer door te doen
Laat mensen zelf ervaren wat AI kan en waar het de mist in gaat. Een middag waarin je team een echte klus met AI aanpakt, levert meer op dan tien slides over neurale netwerken. En het is ook gewoon vet om te zien wat er dan gebeurt.
4. Evalueer en herhaal
AI verandert elk kwartaal. Je aanpak dus ook. Leg vast wat je doet. Dat is handig voor de toezichthouder, maar vooral voor jezelf.
Begin bij het waarom
Ik ben natuurlijk niet helemaal objectief, want ik sta zelf op die podia. Maar ik zie keer op keer wat er gebeurt als een zaal eerst snapt waaróm dit zo hard gaat. Dan worden mensen nieuwsgierig in plaats van nerveus. Dan wil die collega van finance ineens wél weten wat er met haar klantdata gebeurt. Een goede keynote vervangt je trainingsplan niet. Het is de aftrap ervan.
In ons boek Meer mens met AI schrijven Jeroen Krouwels en ik over precies die beweging. Technologie maakt ons niet minder menselijk. Ze daagt ons uit om eindelijk meer mens te worden. AI-geletterdheid is daar de eerste stap van. Meer over wat dit voor banen betekent lees je in Welke banen verdwijnen door AI, en wat blijft menselijk?
Mijn voorspelling
In 2028 is AI-geletterdheid net zo gewoon als een BHV-cursus. Niemand kijkt er nog van op. Het verschil zit in hoe je er nu in staat. Organisaties die het afvinken, hebben straks een map vol certificaten. Organisaties die er nu echt werk van maken, hebben straks mensen die AI voor zich laten werken in plaats van andersom.
Veelgestelde vragen over AI-geletterdheid
Is AI-geletterdheid verplicht?
Ja. Sinds 2 februari 2025 moeten organisaties die AI-systemen aanbieden of gebruiken maatregelen nemen om de AI-geletterdheid van hun mensen te ondersteunen. Sinds 2 augustus 2026 wordt daar toezicht op gehouden.
Geldt het ook als we alleen ChatGPT of Copilot gebruiken?
Ja. Ook als je een bestaand AI-systeem gebruikt, ben je volgens de AI Act een gebruiksverantwoordelijke. Dan geldt de plicht ook voor jou.
Moet iedere medewerker een certificaat halen?
Nee. Sinds de AI-omnibus van 2026 hoeft er geen vast niveau per persoon te worden gegarandeerd. Je moet wel aantoonbaar maatregelen nemen die passen bij de rol en de risico's.
Zullen we je mensen aan het roer zetten?
Wil je jouw kick-off, heidag of congres gebruiken als startschot voor AI-geletterdheid? Dan kom ik graag langs. Concreet, met humor en zonder ver-weg-scenario's. Bekijk mijn keynote over AI of bel me gewoon even op 06 29 60 40 36. Ik hoor graag van je.
Want de toekomst komt sneller dan je denkt. Zorg dat je mensen klaar zijn om haar te sturen.